De G20-top: Bravo Angela Merkel!

De zopas gehouden G20-top in Toronto,  moest een oplossing brengen voor het herstel van de economische groei in de Westerse industrielanden. Twee tegengestelde visies tekenden zich af : deze van Barack Obama en daaraan tegengesteld de visie van Angela Merkel. De slottekst is een  compromis geworden, maar de tegenstellingen werden niet overbrugd. Het standpunt van de VS werd o.m. verdedigd door Minister van Financiën Timothy Geithner, die reeds vóór de vergadering had verklaard dat Europa en Japan hun binnenlandse bestedingen moeten stimuleren om een nieuwe recessie te voorkomen. Als iedereen gaat bezuinigen, valt  de motor van de wereldeconomie stil en zal er een nieuwe recessie aankomen, aldus Geithner. Angela Merkel daarentegen lijkt in te zien, dat de uitgavendrift van de laatste jaren in de Westerse wereld helemaal geen economisch herstel heeft gebracht, maar daarentegen de overheden heeft opgezadeld met een onhoudbare schuldenberg, die schaamteloos wordt doorgeschoven naar onze kinderen en kleinkinderen. Zij wenst dat er nu komaf wordt gemaakt met besparingen. Samengevat : Obama wil dat er meer geld wordt uitgegeven. Merkel wil besparen. Naar onze mening heeft Merkel het bij het rechte eind en zullen stevige besparingen de motor van de economie niet doen stilvallen, integendeel.

Raadgevers
De visie van Obama is duidelijk geïnspireerd door de Keynesiaanse opvattingen van zijn raadgevers, waaronder Paul Krugman, Christina Romer en Larry Summers, terwijl de ideeën van Merkel eerder aanleunen  bij de stellingen van de “Oostenrijkse School”. 
Vooral de inzichten van de VS zijn opmerkelijk, omdat de Keynesiaanse leer keer op keer door de feiten wordt tegengesproken. Zo werden de Keynesianen in de jaren zeventig verrast door de stagflatie: het samengaan van stijgende inflatie en stijgende werkloosheid. Dit was in tegenspraak met hun theorie en kon door hun niet verklaard worden. Ook de ervaringen in Japan tonen de mislukking aan van een Keynesiaans beleid. Sedert de crisis van 1989 heeft dit land het ene stimuleringspakket na het andere gelanceerd, zonder een einde te maken aan de economische malaise, maar met als enig resultaat een overheidsschuld, die buitenaardse proporties heeft aangenomen. Meer recent blijkt ook hoe langer hoe duidelijker, dat het gigantische Amerikaanse stimuleringspakket, met een injectie van 800 miljard $ geen oplossing brengt. De Amerikaanse economie kent, ondanks die massale geldinjectie, geen groei en blijft worstelen met een hoge werkloosheid. Erger nog, de stimuleringsmaatregelen  van Alan Greenspan tussen 2001 en 2004 hebben het omgekeerde effect gehad. De door Greenspan naar omlaag gemanipuleerde rente tot circa 1%,  heeft een golf van “malinvestments” (vooral in de woningmarkt)  teweeggebracht, die de Amerikaanse economie in de grootste depressie hebben gestort sedert de jaren ’30. Het lijkt toch wel duidelijk : méér geld in de economie pompen werkt gewoonweg niet. Dit overheidsgeld wordt onttrokken aan de productieve economie, door belastingen en staatsleningen, om het daarna door de overheid terug in de economie te pompen. Dit is een zero-sum game of beter, het is een “negative-sum game”. De overheden besteden de gelden volgens politieke doeleinden, maar die zijn doorgaans minder efficiënt, dan wanneer deze gelden in de privé-sector blijven, waar zij besteed worden volgens economische normen. Een duidelijke illustratie vinden wij in ons land, waar volgens een recente studie van de OESO de helft van het belastinggeld door onze overheid verspild wordt. Verspilling leidt niet tot stimulering van de economie, maar tot afbraak ervan.

Oostenrijkse School
Deze economische denkrichting heeft gans andere ideeën, hoe een economie er terug bovenop kan gebracht worden. Zij grijpt terug naar de stellingen van de franse econoom Jean-Baptiste Say (1767-1832). Een centraal element hierin is, dat een recessie niet kan ontstaan door een gebrek aan vraag of aan geld : voorspoed kan enkel vergroot worden door de productie te stimuleren, niet via consumptie. Het is de productie die de vraag creëert, via de lonen en wedden die worden uitbetaald om die productie tot stand te brengen. In deze denkwijze staat kapitaalvorming centraal, waarbij gesteld wordt, dat bedrijven niet kunnen produceren, tenzij zij beschikken over voldoende kapitaalgoederen, zoals fabrieken, machines, transportmiddelen, bureelgebouwen, goederenvoorraden enz… Die kapitaalgoederen kunnen er alleen maar komen via besparingen. Indien al het inkomen geconsumeerd wordt, is er geen kapitaalvorming mogelijk en gaat een land in faling. Hoe méér er echter gespaard wordt, hoe méér er kan geïnvesteerd worden en hoe groter de mogelijkheid tot welvaartscreatie. Daarbij mogen wij de economische wet niet vergeten, die zegt dat sparen=investeren. Indien de overheden teveel geld wegtrekken bij de burgers en bedrijven door (te) hoge belastingen en door staatsleningen, dan blijft er bij die burgers te weinig geld over om te sparen en bij de bedrijven te weinig om te investeren,  en zal de economie onverbiddelijk afglijden in een recessie.