Vrijheid van meningsuiting en de rol van internet

"Zeggen wat je denkt en doen wat je zegt."

Zelf ben ik een groot voorstander van deze slogan. Het geeft vertrouwen als je mensen inzicht geeft in je beweegredenen en er ook nog in slaagt om waar te maken wat je belooft. De andere kant van deze medaille is de discussie rond de vrijheid van meningsuiting. Wil dat zeggen dat je alles zo maar mag of moet kunnen zeggen?

In 2008 schreef ik op deze blog dat de vrijheid van meningsuiting, door allerlei maatschappelijke ontwikkelingen, de komende jaren nog meer onder druk zal komen te staan. Bijna iedere dag blijkt ook dat dit zo is. In het bewuste artikel refereerde ik naar een passage uit de film “Larry Flint vs The People“ waarin in zo’n anderhalve minuut het belang van de vrijheid van meningsuiting wordt uitgelegd voor een vrije democratie en rechtstaat.

Alles zeggen?

Zaterdag was de show van Theo Maassen, 'Zonder Pardon' op TV. Ik had dit optreden eind november al live in Rotterdam gezien. Maassen gaf daarin aan dat hij de klaagzang van mensen ‘dat je tegenwoordig niet meer mag zeggen wat je denkt’ nogal vreemd vindt. Volgens hem heeft niemand ooit helemaal kunnen zeggen wat hij of zij dacht, op straffe van uitsluiting. Maassen: “probeer maar eens op je werk of in je relatie te zeggen wat je echt denkt, dan is het snel afgelopen”. Hoewel het volgens mij veel zegt over de aard van het werk of de relatie, zit er misschien wel een kern van waarheid in.

Daar komt bij: je hóeft niet altijd alles te zeggen van wat je denkt. De ouders van Theo van Gogh zeiden dit in soortgelijke bewoordingen bij diens begrafenis in november 2004 … 
Grove beledigingen dragen nooit bij aan een goede verstandhouding. Aan de andere kant, wat nou als iemand, of groepen mensen, voor het minste of geringste al op de tenen is / zijn getrapt. Moet je dan altijd maar denken aan de mogelijkheid dat eventueel iemand ergens aanstoot aan zou kunnen nemen? Wil dat zeggen dat je niets mag of moet zeggen? Jezelf een spreekverbod of denkverbod opleggen? De zwijgende meerderheid houdt sowieso al vaak de mond.

Internet als medium voor het vrije woord

Steeds meer zie je dat een aantal mensen het absoluut niet fijn vindt dat iedereen via internet zijn of haar mening kan ventileren. Begin november was ik bij een discussie aanwezig waar iemand aangaf dat “het niet zo zou moeten zijn dat ‘het volk’ aangeeft welke prioriteiten beleidsmakers of een gemeentelijke overheid moeten stellen”. Maar waarom niet? Via internet en de mogelijkheden van directe participatie wordt het steeds eenvoudiger om burgers bij beleid te betrekken. Kennelijk is het niet de bedoeling dat burgers, voor wie de overheid in de oorspronkelijke gedachte dienstbaar zou moeten zijn, een te grote invloed zouden krijgen op het beleid …

Bekijk de trailer van de film Us Now (2009) en je krijgt een aardig beeld van mogelijkheden, ontwikkelingen en richting van internet en (burger)particatie:

Teveel meningen?

Eind oktober hoorde ik dat een kennelijk nogal intellectuele schrijver (P.F. Thomese, wie?) eind oktober in een opiniestuk in NRC Handelsblad schreef dat er op internet teveel meningen worden geventileerd (de titel: Sprekers, schrijvers, bellers, sms’ers, chatteraars, twitteraars: allemaal kleine dictators). Dat mag hij natuurlijk zeggen, hoewel ik krijg daar vlekken in mijn nek van krijg. 
Het getuigt van erg veel dedain om andere mensen het recht op een mening te ontzeggen! Houdt uw mond, wij weten wat goed voor u is. Het is een schoolvoorbeeld van het oude denken. Niet willen accepteren dat er door het internet nieuwe kaders en spelregels ontstaan.

Natuurlijk kan ik me helemaal vinden in de kritiek op anonieme reageerders op fora en blogs. Dat is gemakkelijk, goedkoop en flauw: het is strijden met gesloten vizier. Aan de andere kant, het staat iedereen (dus ook de koningin en mensen als P.F. Thomése) vrij om deze websites links te laten liggen en daar verder geen aandacht aan te besteden. Vrijheid van meningsuiting, met respect voor een ander, blijft wat mij betreft het hoogste goed.